Дар шароити муосири рушди ҷомеаи ҷаҳонӣ, ки бо густариши равандҳои ҷаҳонишавӣ, тағйирёбии арзишҳо ва ҳамгироии фарҳангҳо тавсиф меёбад, масъалаи ҳифзи арзишҳои миллӣ ва таҳкими ҳисси ватандӯстӣ аҳамияти махсус касб намудааст. Барои ҷомеаи Тоҷикистон, ки марҳилаи давлатдории соҳибистиқлолро паси сар менамояд, масъалаи худшиносии миллӣ ва тарбияи шаҳрвандии насли ҷавон яке аз самтҳои афзалиятноки сиёсати давлатӣ ба шумор меравад. Дар ин раванд, таърих ва фарҳанги миллӣ ҳамчун пояи асосии ташаккули ҳувияти миллӣ ва суботи иҷтимоӣ нақши калидӣ мебозанд.

Таърих омили муҳими бедорсозии худшиносии миллӣ ва таҳкими эҳсоси ватандӯстӣ мебошад. Омӯзиши ҳамаҷонибаи гузаштаи миллат на танҳо барои шинохти воқеаҳои таърихӣ, балки барои дарк намудани арзиши истиқлол, сулҳ ва ваҳдати миллӣ аҳамияти хос дорад. Таърихи халқи тоҷик саршор аз саҳифаҳои пурифтихор буда, таҷрибаи давлатдорӣ, муборизаҳои озодихоҳона ва ҳифзи арзишҳои миллӣ дар он инъикос ёфтаанд.

Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар Паёми худ намуданд, ки:

«Халқе, ки таърих, фарҳанг ва арзишҳои миллии худро эҳтиром мекунад, ҳеҷ гоҳ рӯ ба таназзул намеорад».

Ин андеша далели он аст, ки таърих на танҳо хотираи гузашта, балки омили муайянкунандаи рушди устувори ояндаи миллат мебошад.

Таърих ҳамчун хотираи ҷамъиятӣ ва таҷрибаи иҷтимоии миллат, яке аз воситаҳои муҳимтарини ташаккули худшиносии миллӣ маҳсуб меёбад. Омӯзиши ҳамаҷонибаи таърихи миллат ба шаҳрвандон имкон медиҳад, ки роҳи тайнамудаи гузаштагон, дастовардҳои сиёсӣ ва фарҳангӣ, инчунин арзиши сулҳ, ваҳдат ва истиқлолро амиқ дарк намоянд.

Таърихи халқи тоҷик саршор аз саҳифаҳои пурифтихор буда, таҷрибаи давлатдорӣ, фарҳангсозӣ ва муборизаҳои озодихоҳонаро дар бар мегирад. Аз тамаддуни қадима то ташаккули давлати мутамарказ ва то давраи соҳибистиқлолӣ, таърих барои ҷомеа мактаби бузурги сиёсӣ ва маънавӣ ба ҳисоб меравад. Ин таҷрибаҳо дар зеҳни ҷавонон ҳисси ифтихор аз гузашта ва масъулият барои ҳифзи дастовардҳои миллӣ ба вуҷуд меоранд.

Шиносоӣ бо шахсиятҳои барҷастаи таърихӣ ва фарҳангӣ, ки барои давлатдорӣ, илм, фарҳанг ва маънавиёти миллат саҳми арзанда гузоштаанд, дар ташаккули арзишҳои ватандӯстӣ аҳамияти муҳим дорад. Онҳо барои насли ҷавон намунаи садоқат ба Ватан, хидмат ба ҷомеа ва илмомӯзии пайваста мебошанд.

Фарҳанги миллӣ маҷмӯи арзишҳои маънавӣ ва моддист, ки симо ва ҳувияти миллатро муайян мекунад. Забон, адабиёт, санъат, мусиқӣ, либоси миллӣ, расму оин ва анъанаҳои мардумӣ унсурҳои асосии фарҳанг буда, дар ташаккули шахсияти худогоҳ ва ватандӯст нақши муассир мебозанд.

Пешвои миллат пайваста таъкид менамоянд:

«Забон ҳастии миллат аст» ва «Ҳифзи забони давлатӣ ҳифзи худи миллат мебошад».

Забони миллӣ ҳамчун рукни асосии фарҳанг, воситаи ҳифзи таърих ва ҷаҳонбинии миллат ба ҳисоб меравад. Эҳтиром ба забон, истифодаи дуруст ва рушди фарҳанги сухан нишонаи сатҳи баланди худшиносии миллӣ ва масъулияти шаҳрвандӣ мебошад. Забон на танҳо воситаи муошират, балки муҳаррики ҳифзи арзишҳои миллӣ ва таҳкими ваҳдати ҷомеа аст.

Адабиёти миллӣ, хусусан осори классикӣ, дар тарбияи ахлоқӣ ва маънавии ҷавонон нақши муассир дорад. Дар онҳо ғояҳои инсондӯстӣ, адолат, сулҳпарварӣ ва муҳаббат ба Ватан таҷассум ёфта, ҳамчун мактаби тарбияи маънавӣ хизмат мекунанд. Адабиёти муосир низ дар идомаи ин анъана, масъалаҳои худшиносӣ, масъулияти шаҳрвандӣ ва ҳифзи арзишҳои миллиро инъикос менамояд.

Оила, мактаб, муассисаҳои таҳсилоти олӣ ва ҷомеа дар маҷмӯъ дар тарбияи ватандӯстии насли наврас нақши калидӣ доранд. Оила ҳамчун муҳити аввалини иҷтимоӣ заминаи эҳтиром ба таърих, фарҳанг ва анъанаҳоро мегузорад. Мактаб ва донишгоҳ тавассути барномаҳои таълимӣ, корҳои тарбиявӣ ва фаъолияти илмӣ ҷаҳонбинии шаҳрвандии ҷавононро ташаккул медиҳанд.

Муассисаҳои фарҳангӣ, осорхонаҳо, китобхонаҳо ва марказҳои илмӣ дар муаррифӣ ва ҳифзи мероси таърихию фарҳангӣ саҳми назаррас мегузоранд. Фаъолияти онҳо ба баланд бардоштани сатҳи маърифат, худшиносӣ ва эҳсоси ифтихори миллӣ мусоидат менамояд.

Дар шароити ҷаҳонишавӣ, ки арзишҳои гуногуни фарҳангӣ ба ҷомеа ворид мегарданд, масъалаи ҳифзи ҳувияти миллӣ аҳамияти хос пайдо мекунад. Агар аз як ҷониб ҷаҳонишавӣ имкониятҳои васеъ барои мубодилаи дониш ва фарҳанг фароҳам оварад, аз ҷониби дигар, он метавонад боиси заиф гардидани арзишҳои миллӣ гардад. Дар чунин шароит, тарбияи шахсияти худогоҳ, ки ҳам ба арзишҳои миллӣ ва ҳам ба дастовардҳои муосир такя мекунад, зарур мебошад.

ХУЛОСА, Таърих ва фарҳанги миллӣ ҳамчун заминаи асосии ташаккули худшиносии миллӣ, таҳкими ватандӯстӣ ва ваҳдати ҷомеа баромад мекунанд. Шинохти амиқи гузашта, эҳтиром ба арзишҳои фарҳангӣ ва истифодаи оқилонаи мероси миллӣ ҳар як шаҳрвандро ба масъулияти баланд дар назди ҷомеа ва давлат ҳидоят менамояд. Ватандӯстӣ аз шинохти решаҳои миллӣ оғоз ёфта, таърих ва фарҳанг он пояҳои устуворе мебошанд, ки миллатро ба сӯи рушди устувор ва ояндаи дурахшон раҳнамоӣ мекунанд.

Фарида Улмасова,

устоди ДПДТТ ба номи академик Муҳаммад Осимӣ дар шаҳри Хуҷанд