Рӯзи байналмилалии занон расман аз ҷониби СММ соли 1977 тасдиқ шудааст, аммо таърихи ин ҷашн аз баҳори соли 1901 оғоз меёбад. Он вақт, рӯзи 8-уми март, кадбонуҳои амрикоӣ хомӯшии кӯчаҳои Чикагоро бо садои дегҳову сатилҳои холӣ халалдор карданд. Бо ин усули ғайриоддӣ онҳо баробарҳуқуқии қонуниро бо мардон талаб менамуданд. Соли 1910 бо пешниҳоди таъсиси Рӯзи ҳамбастагии занони тамоми ҷаҳон Клара Сеткин — коммунист ва реформатори машҳур баромад кард. Ғояи асосии ҷашн ҳимояи ҳуқуқҳои занони коргар буд. Ду соли аввал ин ҷашнро дар рӯзҳои мухталифи моҳи март қайд мекарданд, вале аз соли 1914 сар карда, занони чандин кишвар дар мубориза барои ҳуқуқҳои худ дар як рӯз — 8-уми март муттаҳид шуданд. Ҳоло ин ҷашн тобиши аввалияи сиёсии худро гум карда, ба як рӯзи шукуфони эҳтирому арҷгузорӣ ба бонувони зебо табдил ёфтааст

Дар Тоҷикистон ҳамасола 8 март бо шукӯҳу шаҳомати хос ҳамчун Рӯзи Модар таҷлил мегардад. Ин ҷашн рамзи эҳтироми амиқ ба зан-модар, афрӯзандаи чароғи хонадон ва тарбиятгари насли башар мебошад.

То соли 2009 ин рӯз мувофиқи анъанаи байналмилалӣ "Рӯзи байналмилалии занон" номида мешуд. Аммо бо ташаббуси Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон, бо мақсади арҷгузорӣ ба мақоми баланди модар ва заҳматҳои ӯ дар тарбияи фарзанд, ин сана расман "Рӯзи Модар" эълон гардид. Ин иқдом таъкид бар он аст, ки дар фарҳанги тоҷикон модар мавҷуди муқаддастарин ба ҳисоб меравад.

Дар ин рӯз дар саросари кишвар рӯҳияи идона ҳукмфармост: Дар сатҳи олӣ ҷамъомадҳои ботантана доир мегарданд, ки дар онҳо занони пешқадами касбу кони гуногун бо мукофотҳо ва туҳфаҳо сарфароз гардонида мешаванд. Кӯчаҳои шаҳру деҳот бо гулҳои баҳорӣ, махсусан сиёҳгӯшу бойчечак ва лолаҳо оро дода мешаванд. Мардон ба модарон, ҳамсарон, хоҳарон ва духтарони худ гул ва туҳфаҳои хотиравӣ тақдим мекунанд.Дар ҳар як хонавода дастархони идона ороста шуда, фарзандон кӯшиш мекунанд, ки ин рӯзро барои модарони худ фаромӯшнашаванда гардонанд.

"Модар ягона мавҷудест, ки меҳраш беолоиш ва муҳаббаташ беҳадду канор аст. Эҳтироми ӯ қарзи ҳар як фарзанди бонангу номус мебошад."

Имрӯз зани тоҷик на танҳо кадбонуи хонадон, балки иштирокчии фаъоли ҳаёти сиёсиву иҷтимоӣ мебошад. Занони мо дар соҳаҳои маориф, тандурустӣ, иқтисод ва ҳатто дар сохторҳои қудратӣ бо сарбаландӣ фаъолият бурда, дар рушди давлати соҳибистиқлол саҳми арзанда мегузоранд.

Рӯзи Модар дар Тоҷикистон иди баҳору шукуфоӣ ва иди таҷаллии меҳру шафқат аст, ки қалбҳоро ба ҳам наздик ва ҷомеаро муттаҳид месозад.

Халқе, ки занро арҷ мегузорад, соҳиби ояндаи дурахшон ва насли солим хоҳад буд. Агар ҷомеаро ба як пайкари воҳид шабоҳат диҳем, зан дар он нақши дилро мебозад — узве, ки бидуни таппиши он ҳаёт қатъ мегардад.

Оила хурдтарин ва муҳимтарин воҳиди ҷомеа аст ва зан-модар сутуни асосии ин бино маҳсуб мешавад. Нақши ӯ дар оила бисёрҷабҳа аст:

Модар аввалин мактаби инсоният аст. Кӯдак забон, одобу ахлоқ ва арзишҳои маънавиро аз оғӯши модар меомӯзад. Тавре ки бузургон гуфтаанд: "Бо як даст гаҳвора ва бо дасти дигар дунёро меҷунбонад". Ин ишора ба он аст, ки тарбияи дурусти модар метавонад сарнавишти як миллатро тағйир диҳад.

Дар хонадоне, ки зан боиффат ва бохирад аст, ҳамеша файзу баракат ва ҳамдигарфаҳмӣ ҳукмфармост. Зан қодир аст бо сабру таҳаммул ва меҳрубонии худ мушкилоту низоъҳои хонаводагиро бартараф сохта, муҳити солимро барои рушди фарзандон ва осоиши ҳамсар фароҳам орад.

Сариштакорӣ ва ҳунари рӯзгордории зан кафолати зиндагии босаодат аст. Зан на танҳо истеъмолгар, балки созанда ва танзимгари буҷети оила мебошад.

Дар ҷомеаи муосир нақши зан аз доираи хонавода берун рафта, паҳлӯҳои гуногуни ҳаёти сиёсиву иҷтимоиро фаро гирифтааст. Имрӯз занон дар баробари мардон дар пешрафти давлат саҳми босазо мегузоранд:

Муаллима ва табиб будан бо фитрати зан, ки саршори ғамхорӣ аст, созгор мебошад. Онҳо бо сабру таҳаммули хос ба насли наврас дониш меомӯзанд ва ба дарди ниёзмандон дармон мебахшанд.

Иштироки занон дар мақомоти давлатӣ ва тасмимгириҳо боиси он мегардад, ки масъалаҳои иҷтимоӣ, ҳуқуқи кӯдакон ва ҳифзи оила бештар мавриди таваҷҷуҳ қарор гиранд. Зани роҳбар бо диққати хос ба ҷузъиёт ва масъулиятшиносӣ фарқ мекунад.

Занони олиму ҳунарманд бо кашфиёт ва эҷодиёти худ хазинаи маънавии ҷомеаро бой мегардонанд. Онҳо собит месозанд, ки зеҳни зан ҳеҷ маҳдудияте надорад.

Ҳарчанд мақоми зан баланд бардошта шудааст, аммо ҳанӯз ҳам мушкилоте ба мисли хушунати хонаводагӣ, маҳдуд кардани ҳуқуқи духтарон ба таҳсил ва фишори зиёди корӣ (ҳам дар хона ва ҳам дар берун) вуҷуд доранд. Ҷомеаи солим бояд дарк кунад, ки эҳтироми зан ин танҳо як рӯзи ид (8-уми март) нест, балки рафтори ҳамарӯза аст. Давлат ва ҷомеа вазифадоранд, ки барои фаъолияти озодонаи занон шароит муҳайё созанд, то онҳо тавонанд истеъдоди худро бидуни тарсу маҳдудият амалӣ кунанд.

Моро зарур аст, ки нисбат ба модарон, хоҳарон ва ҳамсарони худ ҳамеша ғамхор бошем, зеро хушбахтии ҷомеа аз хушбахтии зан оғоз мешавад. Агар зан хушбахту озод бошад, оила мустаҳкам, фарзанд солим ва давлат пойдор хоҳад монд. Бигзор эҳтиром ба зан на танҳо дар сухан, балки дар амалҳои ҳаррӯзаи мо инъикос ёбад.

Шаҳноза Атобоева,

устоди ДПДТТ ба номи академик Мухаммад Осимӣ дар шаҳри Хуҷанд